İlker AktürkSosyal Hizmet Uzmanı

Rehber

ACT Süpervizyonu: Nedir, Nasıl İşler, Kimler İçin?

ACT süpervizyonu nedir, nasıl işler, kimler için? Uygulayıcının yaşantısının danışanınki kadar önemli olduğu bir süpervizyon anlayışını anlattım.

Yazan: İlker Aktürk, Sosyal Hizmet Uzmanı · Güncelleme: 17 Kasım 2026 · 6 dk okuma

Kabul ve Kararlılık Terapisi'ni (ACT) öğrenen uygulayıcıların çoğu aynı yerde takılır. Model kitapta anlaşılır, odada dağılır. Hangi anda hangi süreç devrede? Danışan sustuğunda ne yapmalı? Metafor tutmadığında ne olur? Bu soruların cevabı çoğu zaman eğitimde değil, süpervizyonda bulunur. Bu sayfada ACT süpervizyonunun ne olduğunu, nasıl işlediğini ve kimler için uygun olduğunu anlattım. ACT süpervizyonunda uygulayıcının yaşantısı danışanınki kadar önemlidir; bunu da açacağım.

Sosyal hizmet uzmanıyım; uygulamamda ACT'i temel model olarak kullanıyor, ACT öğrenen meslektaşlarla süpervizyonda çalışıyorum. Modelin kendisini Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) nedir? sayfasında, görüşmede kullanılan yöntemleri ACT teknikleri sayfasında anlattım.

ACT süpervizyonu nedir?

Süpervizyon, bir uygulayıcının yürüttüğü görüşmeleri deneyimli bir meslektaşla düzenli olarak gözden geçirmesidir. Her modelde böyledir. ACT süpervizyonunu farklı kılan şey, modelin ilkelerinin süpervizyonun kendisine de uygulanmasıdır. Walser ve Westrup, 2006 tarihli yazılarında bunu açıkça söyler: ACT'i yetkin biçimde uygulamanın koşullarından biri, uygulayıcının bu ilkeleri kendi görüşme deneyimine de uygulayabilmesidir.

Süpervizyonda temel ilke buradan çıkar: Uygulayıcının yaşantısı, danışanın yaşantısı kadar önemlidir. Odada iki kişi vardır ve ACT'in süreçleri ikisi için de işler. Danışan kaygısından kaçınırken uygulayıcı da kendi kaygısından kaçınıyor olabilir; danışan bir düşünceyle kaynaşmışken uygulayıcı "yeterince iyi değilim" düşüncesiyle kaynaşmış olabilir. Danışanın yaşantısal kaçınmasını fark etmek kolaydır; zor olan, uygulayıcının kendi kaçınmasını fark etmektir. Sessizliği hemen doldurmak, protokole sığınmak, yanlış yapma korkusuyla hiç risk almamak. Bunların hepsi görüşmede olur ve çoğu zaman uygulayıcı fark etmez. Süpervizyonda bu iki süreci yan yana koyarız.

Bu yüzden her vakada üç soruyu birlikte sorarız. Bu görüşmede danışanda hangi süreç çalışıyordu, hangisi tıkalıydı? Aynı anda uygulayıcının içinde ne oluyordu; neyden kaçındı, hangi düşünceyle kaynaştı, kendi değerlerine ne kadar yakındı? Bu ikisi birbirini nasıl etkiledi? Teknik ancak bu üç sorudan sonra gelir. Süpervizyon, tekniğin denetlendiği bir yer olmaktan çok, uygulayıcının hem danışanı hem kendini dışarıdan görebildiği bir yerdir.

Bunun bir sınırı var elbette. Süpervizyon, uygulayıcının kendi danışmanlığının yerine geçmez; ama uygulayıcının yaşantısını da kapının dışında bırakmaz. Görüşmede ortaya çıkan her yaşantı süpervizyonun konusudur ve onu danışanın yaşantısına gösterdiğimiz özenle ele alırız.

Bir süpervizyon görüşmesi nasıl geçer?

Vakayı derinlemesine ele alırız. Kısa bir özetle yetinmeyiz; başvuru nedenini, öyküyü, danışanın hayatında neyin daraldığını, görüşmelerin bugüne kadarki seyrini ve ilişkinin nasıl kurulduğunu birlikte okuruz. Bir vaka çoğu zaman tek görüşmede bitmez; gerektiğinde aynı vakayı birkaç görüşme boyunca izleriz.

Bu okumanın içinde uygulayıcının yaşantısı da vardır. Görüşmelerde sizin içinizde ne oluyor? Bir sıkıntı, bir can sıkıntısı, kurtarma isteği, konuyu değiştirme dürtüsü, "bunu beceremiyorum" düşüncesi. Bu soru ilk başta çoğu uygulayıcıyı şaşırtır; süpervizyonda yalnızca danışanın konuşulacağı beklenir. Oysa görüşmedeki hamleleri çoğu zaman bu iç yaşantı belirler. Danışanın yaşantısı ile uygulayıcının yaşantısını yan yana koyunca formülasyon tamamlanır: Danışan neyden kaçınıyor, uygulayıcı neyden kaçınıyor ve ikisi birbirini nasıl besliyor?

Bu noktada çalışma yaşantısal olur. Uygulayıcının görüşmelerde ortaya çıkan duygusuna birlikte yer açarız, kaynaştığı düşünceye mesafe koyarız ve kendi değerine döneriz: Bu danışanla nasıl bir uygulayıcı olmak istiyorsunuz? Danışanla yaptığımız çalışmanın aynısını, kısa ve odaklı biçimde, uygulayıcıyla yaparız. Gerekirse görüşmedeki bir sahneyi yeniden oynarız; uygulayıcı danışan olur, ben uygulayıcı olurum ya da tersi. Kısa bir rol oynama, uzun bir tartışmadan çoğu zaman daha çok öğretir. Luoma, Hayes ve Walser'ın Learning ACT kitabındaki temel yetkinlik listesini de zaman zaman bir ayna olarak kullanırız; hangi yetkinlik güçlü, hangisi henüz gelişiyor.

Görüşmenin sonunda uygulayıcı bir sonraki görüşmesi için somut bir şey götürür. Bir soru, bir alıştırma, bir sessizliği doldurmama kararı, kendi duygusuyla kalmaya dair küçük bir niyet. Danışana önerdiğimiz ilke süpervizyonda da geçerlidir: Odada konuşulan, odanın dışında denenmezse havada kalır.

Süpervizyonda en sık takılınan üç yer

Süpervizyonda en çok üç tıkanma görüyorum; Walser ve Westrup'un da yazdığı üç şey. İlki sessizliktir. Danışan sustuğunda uygulayıcı üç saniye dayanamaz, soruyu kendisi cevaplar ya da yeni bir soru sorar. Oysa o sessizlikte çoğu zaman görüşmenin en önemli şeyi olmaktadır; danışan bir duyguyla temas halindedir. Sessizliği dolduran şey danışanın ihtiyacı değil, uygulayıcının kendi rahatsızlığıdır. İkincisi protokoldür. Uygulayıcı bir kitaptaki sırayı izler; ikinci görüşmede yaratıcı umutsuzluk, üçüncüde kabul. Danışanın o gün getirdiği şey sıraya uymuyorsa protokol kazanır, görüşme kaybeder. Üçüncüsü hata korkusudur. Yanlış metafor seçmekten, yanlış anda alıştırma yaptırmaktan korkan uygulayıcı hiçbir şey yapmaz; görüşme nazik bir sohbete dönüşür. Üçünün ortak kökü aynıdır: uygulayıcının kendi kaçınması. Süpervizyonda tekniğe değil, bu köke bakarız; uygulayıcının yaşantısını bu yüzden danışanınki kadar önemsiyorum.

Bireysel, grup ve akran süpervizyonu

Bireysel süpervizyon derinlik verir. Tek bir uygulayıcının vakaları, kendi tarzı, kendi yaşantıları ve kendi takıldığı yerler üzerinde düzenli olarak çalışırız. Yeni başlayanlar için de, belirli bir vakada tıkanan deneyimli uygulayıcılar için de uygundur.

Grup süpervizyonu genişlik verir. Birkaç uygulayıcı sırayla vaka getirir; bir vakayı başkasının gözünden izlemek, altı süreci kendi vakanızda görmekten bazen daha öğreticidir. Grupta herkes hem vakasını getirir hem başkasının vakasına bakar. Grupta uygulayıcının yaşantısı da konuşulduğu için grup güven ister; bu yüzden çerçeveyi, gizliliği ve yargısız dinlemeyi en başta birlikte kurarız. Grubu yürütenin rolü çerçeveyi korumak, formülasyonu toparlamak ve grubun teknik tartışmasına kaymasını önlemektir.

Akran süpervizyon grupları ise deneyimi yakın meslektaşların birbirinin vakalarına baktığı gruplardır. Başta deneyimli bir meslektaşın eşliğinde yürüyen grup, bir süre sonra kendi başına devam edebilir hale gelir. Eğitim biter, akran grubu kalır.

ACT süpervizyonu kimler için?

Ruh sağlığı alanında danışanla görüşme yürüten herkes için: psikologlar, psikolojik danışmanlar, sosyal hizmet uzmanları, psikiyatri hekimleri, hemşireler ve aile danışmanları. Alanda eğitimini sürdürenler için de yıllardır çalışanlar için de uygundur; başka bir modelle çalışıp ACT'e geçmek isteyenler de bu kapsamdadır.

Tek koşul şudur: Süpervizyona başlamak için temel bir ACT eğitimi almış olmak şarttır. Modelin altı sürecini, temel kavramlarını ve dilini bilmeden süpervizyon bir eğitime dönüşür; o iş eğitimin işidir, süpervizyonun değil. Kendi uygulama alanlarımı Danışmanlık sayfasında yazdım; süpervizyon bu alanlarla sınırlı değildir, ama bu alanların dışında kalan bir vakada süpervizyonun neyi karşılayıp neyi karşılamayacağını ilk görüşmede açıkça konuşuruz.

ACT eğitimi mi, süpervizyon mu?

İkisi farklı işler görür. Eğitim, modelin kavramlarını ve temel becerilerini toplu biçimde tanıtır; altı süreci, temel alıştırmaları ve metaforları öğrenirsiniz. Süpervizyon ise bunları kendi vakalarınız ve kendi yaşantınız üzerinde, zamanla ve tekrarla işler. Eğitim olmadan süpervizyon olmaz; süpervizyon olmadan eğitim çoğu zaman bir dosya olarak rafta kalır. Sıra şöyle: önce temel ACT eğitimi, sonra düzenli süpervizyon, arada kitaplar.

Ben ACT'in temel eğitimlerini vermiyorum; Türkiye'de ACT eğitimlerini ve kamplarını TÜRBAD düzenliyor. Temel eğitimin yanında davranışçılığın felsefi zeminini ayrıca öğrenmek yararlı olur; ACT'in metaforlarını ezberlemek kolay, altındaki işlev mantığını kavramak zordur ve süpervizyonda asıl fark o mantıkla ortaya çıkar.

Sıklık ve süre

Sıklığı ve süreyi birlikte belirleriz. Yeni başlayan uygulayıcılar için daha sık görüşmek, ilk vakaları henüz tazeyken konuşmak daha yararlı olur. Deneyimli uygulayıcılar çoğu zaman belirli bir vaka ya da belirli bir tıkanma için gelir; o iş bitince süreç kapanır, gerekirse yeniden açılır. Grup ve akran gruplarında düzen gruba göre kurulur. Önceden belirli bir görüşme sayısı vermek doğru olmaz; süpervizyonun bitiş ölçüsü, uygulayıcının hem danışanda hem kendinde olup biteni görüşme sırasında görebilir hale gelmesidir.

Gizlilik ve etik çerçeve

Süpervizyonda konuşulan her danışan anonimdir. Ad, kurum ve tanınmaya yol açacak ayrıntılar getirilmez; görüşme notları ya da kayıt bölümleri yalnızca danışanın bilgisi ve izniyle paylaşılır. Uygulayıcının süpervizyonda açtığı kendi yaşantıları da aynı gizliliğin içindedir; süpervizyonda konuşulan süpervizyonda kalır. Görüşmenin sorumluluğu uygulayıcıdadır; süpervizyon bu sorumluluğu devralmaz, uygulayıcının onu daha iyi taşımasına yardım eder. Acil bir durum varsa, danışanın kendine ya da başkasına zarar verme riski gibi, süpervizyonun ilk işi uygulayıcının doğru yönlendirmeyi yapmasını sağlamaktır; ACT çalışması bundan sonra gelir.

Son bir söz. ACT süpervizyonunun amacı iyi teknik uygulayan bir uygulayıcı yetiştirmek değil, odada hem danışanda hem kendinde ne olduğunu görebilen bir uygulayıcı yetiştirmektir. Teknik çoğu zaman bundan sonra gelir. En çok zorlandığınız vakayı süpervizyona getirmek zor gelir; oysa en verimli süpervizyon malzemesi çoğu zaman o vakadır.

İlgili sayfalar

Danışmanlık ve süpervizyon çalışmasının nasıl yürüdüğünü ayrı sayfalarda anlattım.